Rusya Ukrayna savaşının başladığı 24 Şubat 2022 tarihinden iki hafta sonra 11 Mart 2022’de Avrupa Birliği ülkeleri liderleri Rus petrol, kömür ve gazına olan bağlılığın mümkün olan en kısa zamanda sonlandırılması için bir mutabakata varmıştı. Bu bağlamda Birlik üyeleri Avrupa Komisyonu’nun bir yol haritası çizmesini istemişti. Komisyon, 18 Mayıs 2022’de RePowerEU adı verilen yol haritasının ana çerçevesini açıkladı. İlk plan 8 Mart’ta açıklanmıştı ama bunu biraz daha ayrıntılı hale getirerek (yani detaycı sanatçılık yaparak) entegre bir yol haritası haline getirdiler.
6 Mayıs 2025 tarihinde detayları tamamlanan ve yönetmelik önerisi haline dönüştürülen plan Haziran 2025’te Avrupa Konseyi ve Parlamentosu’na sunuldu. Yönetmeliğin ana amacı, 2027 sonuna kadar Rusya’dan doğal gaz ve LNG ithalatının sonlandırılmasıydı.
Hedef Rusya’dan doğal gaz ve LNG ithalatı, çünkü petrol ve kömür ithalatı konuları daha önceleri yaptırımlarla halledilmişti. Hatırlarsanız, AB, Nisan 2022’de tüm Rusya’dan kömür ithalatını yasaklamış ve Aralık 2022’den itibaren deniz yoluyla Rusya’dan ham petrol alımını durdurmuş; Şubat 2023’ten itibaren rafine petrol ürünleri de yasaklamıştı. Tabii ki bazı muafiyetler vardı. Özellikle bir süreliğine Macaristan, Slovakya ve Çek Cumhuriyeti gibi karayla çevrili ülkeler için.
AB, bugüne kadar Rusya’dan doğal gaz ve LNG ithalatını yasaklamamıştı ancak ithalatı kademeli olarak azaltmak arzusundaydı. Rusya’dan ithalatı hızlıca ikame etmek, Avrupa’nın mevcut altyapısı ve üye ülkelerin yüksek bağımlılık düzeyleri nedeniyle zordu. Ayrıca, uygulanacak bir yasak, enerji arzında ciddi riskler ve fiyat dalgalanmaları doğurabilirdi.
Avrupa Komisyonunun önerdiği yönetmelik 20 Ekim 2025 tarihinde Avrupa Konseyi tarafından bazı konularla ilgili değişiklikler yapılarak genel anlamda benimsendi. Avrupa Konseyinin onayladığı metin özetle Rusya’dan hem boru hattı gazı hem de LNG ithalatına yasal olarak bağlayıcı, aşamalı bir yasak getiriyor. Tam yasak 1 Ocak 2028’den itibaren geçerli olacak. Komisyonun sunduğu metinle Konseyin onayladığı metin arasındaki farklar şu konuları içeriyor: Mevcut kontratlar için geçiş dönemi, gümrük prosedürleri ve izin süreçleri ve nihayet ithalat tedarikine ilişkin ulusal çeşitlendirme planları. Nihai metin şimdi Avrupa Parlamentosunda tartışılacak.
Medyada yer alan haberlere göre Konsey toplantısında önerilen metne Macaristan ve Slovakya’nın karşı çıkması ve bazı kazanımlar edinilmediği takdirde metni bloke etmeleri bekleniyordu. Ne var ki, bu ülkelerin problem yaratmamaları için prosedür değiştirildi. Oy birliği yerine oy çokluğuna gidildi. Kabul edilen metinde sanki her ikisine de yeni kaynak veya rotalardan yapılacak ithalattan doğan finansal kayıpların telafisine ilişkin bir ışık gösterildiği yönünde ibareler dikkat çekiyor. Bu konunun çalışılacağından bahsediliyor.
Her hâlükârda 2017 yılı sonu itibariyle AB’nin Rusya’dan doğrudan veya dolaylı doğal gaz ve LNG ithalatı sona erecek. Mevcut kontratlara ne olacak? Olay mahkemeye taşınacak. Kontratlarda yer alan mücbir sebep maddesindeki her kelime bu nedenle çok büyük önem arz ediyor.
Bazı Avrupalı şirketler Rus şirketleriyle halen geçerli yani sonlandırılmamış uzun vadeli sözleşmelere sahip. Yunan DEPA ve Prometheus ile yapılan iki sözleşme dışında, hepsi 2027’nin ötesine uzanıyor ve yasak kapsamına girecek.
Kaynak: https://www.energypolicy.columbia.edu/proposed-ec-regulation-sets-course-for-exit-from-russian-gas/
Mevcut kontratlar ne olacak, yaptırım gibi önemli bir mücbir sebep kozu olmadan tahkimde köşeye sıkıştırılabiliriz derken 23 Ekim 2025 tarihinde Avrupa Birliği Rusya’ya karşı 19’uncu yaptırım paketini açıkladı. Bu paketle Rus LNG ithalatı iki aşamalı olarak yasaklanıyor. Kısa vadeli sözleşmeler yaptırımların yürürlüğe girmesinden itibaren altı ay içinde (muhtemelen 2026 Nisan’ı civarı) sona erecek, uzun vadeli sözleşmelerin tamamı ise 1 Ocak 2027’den itibaren bitecek. Bu kapsamda, AB’ye tüm Rusya menşeli LNG ithalatı 2027 başında resmen durdurulmuş olacak.
Durum böyle olunca Avrupa Konseyi tarafından 2018 başı olarak kabul gören yukarıda bahsettiğim tasarı şimdi muhtemelen Avrupa Parlamentosundan 2017 başı olarak geçerek yasallaşacak. Kafa karıştırmakta AB’nin üstüne oynamak gerçekten zor. Pizzayı yuvarlak yapıp üçgen kesip kare kutuya koyanla, evleri kare ve dikdörtgen yapıp adını daire koyan kişi Avrupalı bir bürokrat veya politikacı olmalı.
Durum böyle olunca ilk akla gelen soru şu: AB gaz arz güvenliği tehlikeye girecek mi? Birçok kimseye göre girmez, hatta hiç sorun oluşturmaz. Daha fazla LNG alınır olup biter. Zaten geçen ay ABD ilk defa AB’nin en büyük tedarikçisi haline geldi. Nasılsa 2017 sonrası küresel çapta LNG arz fazlası bekleniyor. Oldu bitti maşallah. Ben böyle düşünmüyorum. Umarım yanılırım.
Şimdi diyeceksiniz ki elalemin derdi bizi mi gerdi? Metni dikkatli okumazsanız germez tabii ki. Mevzuat konusu Rusya’dan ithal edilen gaz ama orijini Rusya olan gaz, ister doğrudan isterse dolaylı yoldan ithal edilsin. Yani TurkAkım’dan giden gaz bir yana, hani Rus gazının harmanlaması ile oluşturulacak ve Türk Karışımı (Turkish Blend) adıyla Türkiye Hub’ından Avrupa’ya tedarik edilmesi arzulanan gaz vardı ya o da dahil.
Dahası Avrupa’ya Türkiye üzerinden giden her gaz molekülü müşahede altına alınacak. Dikkatinizi çekerim, metinde üçüncü ülkeler yoluyla gelen gazda Rus gazı olup olmadığı, eğer varsa tedarik edilen gazdaki oranının sorgulanacağından bahsediliyor. Kolay mı? Pek değil. Bir sürü evrak ve prosedür geliştirilecek. Nihayetinde, bürokrasi ve mevzuat imparatorluğu olan Avrupa Birliği için bunun bir sorun oluşturmayacağından bahsediliyor.
Türkiye AB’nin bu kararından nasıl etkilenir şimdilik bilemeyiz. İhtiyaç fazlamız olabilecek gazı Güneydoğu Avrupa’ya mevcut hatlar üzerinden satabiliriz tabii ki. Pekiyi ihtiyaç fazlası gazımız olacak mı? Ya Türkiye’nin de Rus gazı alımına son vermesi konusunda baskılar artarsa ne olacak? Biliyorsunuz ki bu yıl sonunda 16 bcm Mavi Akım ve 5.75 bcm TurkAkım, yani toplamda 21.75 bcm tutarında doğal gaz alım sözleşmesi sona erecek. 2026 yılı sonunda da İran kontratı sona erecek. Opsiyon var mı yok mu konusunu bir kenara bırakalım. LNG ithalatına yüklenirseniz olur biter, Eylül ayında nasıl olsa 10 tane LNG anlaşması imzalandı falan diyenlerin sayısı gırla.
Ha bu arada, 22 Ekim 2025 tarihinde ABD Hazine Bakanlığı, Rusya’nın iki büyük petrol şirketi olan Rosneft ve Lukoil ile iştiraklerini yaptırım listesine ekledi. Bakarsınız ABD ve AB yakında Rus gazı ve LNG ithalatında ikincil yaptırımlar uygulamayı da gündeme getirir.
Velhasıl kelam, daha önce sorduğum bir sorunun benzerini sorayım: Elalemin derdi bizi gerer mi? Arkası gelmez dertlerimin şarkısını (Erkin Koray’ın Fesuphanallah şarkısı) söylerken göbek atan bir toplum olduğumuzdan bu sorunun cevabını bilemiyorum. Ya siz?
Kalın sağlıcakla…
