Avrupa’daki gaz fiyatları, Ukrayna üzerinden Rus gazının akışının kesilmesinin ardından yeniden 2022 yılındaki zirve değerine mi ulaşacak? Bu karar Avrupa’nın depolamaya, farklı kaynaklardan boru gazı ve LNG’ye daha fazla bağımlı olacağı anlamına mı gelecek?
Günlerden 26 Ağustos 2022 Cuma günü Avrupa doğalgaz referans fiyatı TTF, gün içinde 3.343 USD kadar çıktı. (339 Euro MWh) aradan geçen 2 yıl 4 aydan sonra 01 Ocak 2025 tarihinde bu sefer de Ukrayna üzerinden Avrupa’ya geçen Rus doğalgazının sevkiyatının durdurulması üzerine oyunun kuralları yine farklı bir hale gelecek gibi görünüyor. Avrupa’da derinliği en fazla olan Hollanda merkezli sanal doğalgaz ticaret noktası TTF’de gerçekleşen kontratlarda MWh başına gaz fiyatı 48.9 Euro’dan kapanmıştı. Fiyatlar ise 01 Ocak tarihinden sonra psikolojik sınır olan 50 Euro’yu geçerek işlem görmektedir. Avrupa’daki doğalgaz depolarında gaz çekişinin kış ayları gelmesi ile birlikte artması kaçınılmaz gözükmekte. Şu an AB ülkelerinde gaz depoları doluluk oranları yüzde 75’ler seviyesinde. Ukrayna’nın söz konusu sözleşme sayesinde yılda 1 milyar USD, Gazprom’un ise yılda 3 milyar USD civarında gelir elde ettiği bilinmektedir. Rus gazını Avrupa’ya taşıyan Kuzey akım1, Kuzey akım2 ve Yamal-Avrupa’nın da atıl duruma gelmesiyle birlikte güvenilir tek güzergah olarak Türkiye ön plana çıkmaktadır.
Almanya tek başına Kuzey Akım1’den gelen gazın neredeyse yarısını tüketmekteydi. Kuzey Akım gaz hatlarının akamete uğraması ile Almanya, Hollanda’dan LNG terminallerinden gaz talep etmeye başladı. Bu arada Rus gazından vazgeçilmesi ile birlikte son yıllarda Avrupa LNG terminallerine ciddi yatırımlar yapmaya başladı. 2022 yılından beri LNG ithalat kapasitesini 58 milyar m3 daha da artırdı. Kapasitesini en çok artıran ülkeler Almanya 16 bcm, Hollanda 13 bcm, İtalya 8 bcm, Fransa 7 bcm ve Finlandiya 5 bcm.
Avrupa gaz depolarını doldurmaya çalışıyor ama sert kış aylarında depolara çok da güvenmemek gerekli. Avrupa gaz krizden bu yana son iki kış döneminde havaların ılıman gitmesi ile tüketimlerin düşük olması nedeniyle biraz şanslıydı. Kışın aylarının sert geçmesi, depoların yetersiz kalması LNG piyasalarını harekete geçirir ve bu LNG kargoları Asya ülkeleri tarafından talep edilirse fiyat rekabeti nasıl sonuçlanır?
2023 yılında dünya çapında 4 trilyon m3 gaz üretildi. Üretilen gazın yaklaşık 3/4 üretildiği bölgelerde tüketildi ve geriye kalan yüzde 25’lik kısım ise diğer ülkelere boru gazı veya LNG olarak ihraç edildi. İhraç kalemlerinde ilk defa LNG formatında gazın ihraç edilmesi boru gazı ile ihraç edilen volümü geride bırakmıştır. (Yüzde 55) bu yüzdelik oranın 2050 yılında yüzde 64’e ulaşacağı düşünülmektedir. 2024 yılında toplam 20 ülke LNG ihracatçısı iken bu rakam önümüzdeki yıllarda 25’i geçecektir. ABD 2023 yılında 114 milyar m3 LNG ihracatı yapmıştır, bu rakamın 2030 yılında iki katı olarak gerçekleşmesi planlanmaktadır.
Avrupa Birliğinin yıllık doğalgaz ihtiyacı 430 milyar m3 seviyelerinden geçtiğimiz sene 320 milyar m3 civarına düşmüştür. Gelelim AB’nin Rusya olan gaz ithalat değerlerine. 2021 yılında 146 milyar m3, 2022 yılında 65 milyar m3 ve 2023 yılında ise 26 milyar m3. Peki, Avrupa Birliği ülkeleri Rusya’dan gelen doğalgaz ithalatının azalmasını nasıl neyle telafi edilecek? Bilindiği üzere Ukrayna Devlet Başkanı Zelenski gaz akışının kendileri tarafından durdurulabileceğini ve 1 yıllık ek süre verdiğini geçen yıllarda söylemişti. Bu hattan 60 yıldan fazladır Rus gazı Avrupa’ya ulaştırılıyordu. Slovakya Başbakanı Robert Fico’ya göre, Rus gazının Ukrayna üzerinden geçişinin durdurulması Avrupa Birliği ülkelerine 120 milyar Euro’ya mal olacak bir gelişme.
Bu gelişmelerden sonra en savunmasız ve sıkıntılı süreçte olan ülkeler Moldova, Avusturya, Macaristan, Slovakya ve bazı Balkan ülkeleri.
Avrupa ülkeleri, yaz aylarında aylık gaz talebi 20/25 milyar m3 aralığında, kış aylarında ise bu rakamların tam iki katı civarındadır. AB bölgesinde AB ülkeleri komisyonu kararı ile 2022 yılında acil durum ilan etti ve bazı önlemlerini devreye aldı.
*Nükleer güç santrallerinin yapımının hızlanması ve SMAR’lar,
*Yenilenebilir enerji santralleri,
*Enerji verimliliği uygulamaları (Konfor sıcaklığı 22 dereceden 20 dereceye düşürülerek yılık 20 milyarm3 tasarruf sağlandı)
*Sanayide talep daraltma ve sanayiyi belirlenen 3.ülkelere taşınma
*Isı ve hava pompaları
*Doğalgaz talebini daha da düşürmek. (Almanya’da 1 Ocak 2025’den sonra yeni binalara doğalgaz bağlantısı yapmamak gibi)
Aslında Avrupa Birliğinin kaynak ve güzergah çeşitliliğine ihtiyacı olduğu net. 1 Ocak 2025 tarihinden sonra Ukrayna anlaşmayı yenilemedi ve Rus gazı Avrupa’ya gidemiyor. Türkiye olarak biz Avrupa’nın gaz talebine güvenilir rota olabiliriz. Hem Türk Akım hem de TANAP hatları Avrupa’ya gaz taşımaya devam ediyor. Türkiye üzerinden hali hazırda Avrupa’ya 40 milyar m3 civarında gaz gitmektedir. İstenildiği takdirde Türkiye tarafından yapılacak çalışmalar ile gaz taşıma miktarı 2 katına çıkarılabilir. Ülkemizin doğusundaki komşularından (İran, Rusya, Azerbaycan ve Türkmenistan) Güney komşularından (Suriye, Mısır, Katar ve Arabistan) aldığımız gazı AB ülkelerine ulaştırabiliriz.
*Türk Akımı 15,75 bcm (Rus gazı)
*Tanap 16 bcm (Azerbaycan gazı)
*Mısır gazı (Arap pipeline. Mısır, Lübnan ve Suriye üzerinden Türkiye boru hatlarına bağlantı)
*Katar gazı (Katar, Suudi Arabistan, Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye boru hatlarına bağlantı)
*LNG terminallerimize gelecek kargoların gazlaştırılarak doğalgaz hatlarımız üzerinden Avrupa’ya taşınabilir.
Hep derim ya Enerji hayattır…
