Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği (Elder) Genel Sekreteri Fakir Hüseyin Erdoğan, Gündem Enerji’ye konuk oldu. Sorularımızı içtenlikle yanıtlayan Erdoğan’la, 1. İnovasyon, Yaygınlaştırma ve Girişimcilik Günleri etkinliğinden COP31’e, dağıtım sektöründen elektrikleşmeye kadar çok sayıda konuyu konuştuk.
Fakir Bey, bugün itibariyle Elektrik Dağıtım Sektöründe 1. İnovasyon, Yaygınlaştırma ve Girişimcilik Günleri etkinliği başladı. Etkinliğin sektöre katkıları konusunda neler söylersiniz?
Her şeyden önce bu etkinlik, Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği Elder’in kendi başına yapmış olduğu bir etkinlik değil. Bu etkinliğin arkasında Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun ARGE vizyonu, yine EPDK’nın startup girişimlerini desteklemesine ilişkin olarak Enerjim Sensin Hızlandırma Programı’na verdiği destek ve Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımızın elektrikleşme vizyonunun gerekleri var. Biz bu etkinliği bu anlamda bir kamusal hizmetin ifası olarak değerlendiriyoruz.
Bu etkinlikte biz sadece standart bir zirvede panellerin düzenlenmesi, sunumların yapılması ya da bir yarışma programında ödül verilmesi gibi sınırlı bir bakış açısıyla bir program icra etmiyoruz. Bu etkinlikte esas itibariyle, içinden geçmekte olduğumuz enerji dönüşümü sürecinde, yeşil dönüşüm, dijital dönüşüm sürecinde, sahanın ihtiyaçlarıyla teknolojik gelişmeler arasında bir köprü kurulmasını hedefliyoruz. Daha da ötesinde, imkan bulmakta, sahada uygulama yapmakta ya da kavramsal tasarım imkanı bulmakta güçlük çeken girişimcilerin desteklenmesine yönelik olarak, bir nevi ulusal kalkınma vizyonunun izdüşümü olan bir etkinlik olarak düşünüyoruz. Sağ olsunlar bugünkü etkinliğimize Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımız Alparslan Bayraktar ve Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanımız Mustafa Yılmaz da iştirak ederek, bence önemli mesajlar verdiler, vizyon açıcı konuşmalar yaptılar. Biz de o vizyon doğrultusunda bundan sonraki çalışmalarımıza devam edeceğiz.
COP31 şu anda sadece enerji sektörünün değil birçok sektörün gündeminde yer alıyor. Elder olarak bu etkinliğin neresindesiniz? Ve COP31’in Türkiye’de düzenlenecek olması bize neler kazandıracak?
Elder COP’un yani Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında her yıl düzenlenen Taraflar Konferansı’nın resmi gözlemcisi. Bu şu anlama geliyor: Elder bir sivil toplum kuruluşu olarak, Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi ve devamında imzalanan Paris İklim Anlaşması’nın hedeflerini benimsiyor, net sıfır vizyonunu destekliyor. Elder, COP’a bu nedenle gözlemci olmuş bir sivil toplum kuruluşu. Ve Türkiye’de, Elder’in dışında COP’un resmi gözlemcisi mahiyetinde 14 sivil toplum kuruluşu daha var. Elder, COP31’de, kendi standıyla, devlet ve hükümetler ile uluslararası kuruluşların yer aldığı mavi bölgede yer alacak. Ve bu standında, Türkiye elektrik dağıtım sektörünün, dünden bugüne nereye geldiğini, bundan sonra nereye gideceğini, nasıl bir yatırım vizyonu olduğunu ve bu yatırım vizyonunun hayata geçirilmesi için yeşil finansman kaynaklarının şebekeler açısından da önemini vurgulamaya yönelik bir bakış açısıyla bir dizi faaliyette bulunacak. Bunun yanı sıra Elder, bu yıl üyesi olduğu Net Sıfır İçin Elektrik Şirketleri Birliği, İngilizce adıyla Utilities for Net Zero Alliance’la birlikte bir panel düzenleyecek. Kurucu önderimiz Büyük Atatürk’ün ebediyete intikal ettiği 10 Kasım günü enerji ve ulaştırmayla ilgili etkinlikler olacak ve biz de o gün, Utilities for Net Zero Alliance yani UNEZA ile birlikte bir panel düzenleyeceğiz. Uluslararası katılımlı bir panel olacak bu. Bu panelde esas itibariyle enerji dönüşümünde şebekelerin rolü, yatırımlar ve finansman ihtiyaçlarını ele alacağız. Elder’in moderatörlüğünde gerçekleştirilecek panelimizde, Kalkınma Bankası temsilcisi, Avrupa Elektrik Sanayi Birliği’nin temsilcisi, Uluslararası Yenilenebilir Enerji Ajansı’nın temsilcisi, Akdeniz İletim Sistemi İşletmecileri Birliği’nin temsilcisi olacak. Esas itibariyle, bu panelde küresel anlamda yapılmış çalışmaları ele alarak, küresel anlamda yapılmış çalışmaların, kendi ülkemiz ve bölge açısından katkılarını değerlendirme imkânımız olacak.
COP31’in Türkiye’de düzenleniyor olması son derece gurur verici ve heyecan verici bir dönemin eşiğinde olduğumuzu gösteriyor. COP31’de alınacak kararlarla artık taahhütten, sözlerden uygulamaya geçilmesinin ilk adımlarının atılmasını umuyoruz, bekliyoruz.
Elektrifikasyon konusunda, fosil yakıtların kullanımının azaltılması konusunda yapılan çalışmalar konusunda neredeyiz, hangi aşamadayız? Buna ilişkin düşünceleriniz nelerdir?
Elektrifikasyon ya da elektrikleşme kavramının ne olduğu üzerinde biraz kafa yormak gerekiyor. Elektrikleşme esas itibariyle daha öncesinde farklı enerji kaynaklarının kullanıldığı alanlarda o enerji kaynakları yerine elektriğin kullanılması demek. Somut örnek vermek gerekirse, benzinle ya da mazotla çalışan araba yerine elektrikle çalışan araba kullanmak demek. Ya da bir fosil yakıtla mesken ısıtması yerine ısı pompasıyla o meskenin ısıtmasını yapmak demek. Elektrikleşme daha önce hiç kullanılmayan alanlarda elektriğin kullanılması demek. Ancak başka enerji kaynaklarından üretilmiş elektriğe geçişin anlamının gerisinde, bu elektriğin hangi kaynaklardan üretildiği ve son kullanıcıya nasıl ulaştırıldığı önemli. Evet, bir karbon meselemiz var. Bir iklim kriziyle karşı karşıyayız. Bu iklim kriziyle karşı karşıya olmamızın bir gereği olarak da net sıfır hedefleri ortaya konuyor. Ülkemiz için de 2053 bu anlamda kritik bir hedef. Şimdi bu hedeflere giderken elektriği hangi kaynaklardan sağlayacağız? Geleneksel olarak biz bunu konvansiyonel büyük santrallerde, kömür santrallerinden, doğal gaz santrallerinden karşılıyorduk. Fakat artık yeni bir kömür santrali yapmak için uluslararası finansman kuruluşlarından finansman sağlamak pek mümkün değil. Dolayısıyla karbon salmayan temiz enerji kaynaklarından bunu karşılamanız gerekiyor ve bu anlamda da bir taksonomi de geliştirilmiş durumda. O taksonomide işte yenilenebilir enerji kaynakları bir tarafta, temiz enerji kaynakları olarak adlandırılabilecek kaynaklar ve geçiş yakıtı olarak adlandırılabilen doğal gaz gibi kaynaklar öbür taraftalar. Bütün bunların hepsinin kendi dengesi içerisinde kullanılmasına yönelik bir politikamız var. Şimdi daha fazla yenilenebilir yapacağız. Yeşil dönüşüm bu demek. Bir yıl 8 bin 760 saattir. Örneğin bir nükleer santrali 8 bin 760 saatin içinde 8 bin 500 saat çalıştırabilirsiniz. Bir doğal gaz santralini 8 bin saat çalıştırabilirsiniz, eğer piyasa koşulları izin veriyorsa. Bir kömür santralini 6 bin-7 bin saat çalıştırabilirsiniz. Fakat yenilenebilir enerji kaynaklarını bu kadar süre çalıştıramazsınız. Onların, kullanım süreleri daha azdır, kıyasla daha azdır. Dolayısıyla daha fazla yenilenebilir enerji kaynağından istifade etmek demek, daha çok sayıda ünitenin sisteme girmesi demek. Daha çok sayıda ünitenin sisteme girmesi demek de şebekenizin o ölçüde daha da büyütülmesi ve daha da önemlisi yenilenebilir enerji kaynaklarının özellikle rüzgâr ve güneş gibi, ülkemizde de son yıllarda ivmesi artan yenilenebilir enerji kaynaklarının, yönetilebilmesi için şebekenizin çeşitli esneklik araçlarıyla teçhiz edilmesi gerekiyor demek. İletim şebekesi omurgadır fakat asıl büyüklük dağıtım şebekesindedir. Şöyle bir şey söyleyeyim. Ülkemizde iletim şebekesinin uzunluğu yanlış hatırlamıyorsam 77-78 bin km. civarında. Fakat dağıtım şebekelerinin uzunluğu, 1,6 milyon kilometrenin üzerinde. İletim şebekesine bağlı olan santraller büyük ölçekli santrallerdir ve sayıları sınırlıdır. Dağıtım şebekesine bağlı olan santraller küçük ölçekli santrallerdir ve sayıları çok fazladır. Bugün kurulu gücümüzün beşte biri dağıtım şebekesine bağlı ve 35-36 bin civarında irili ufaklı küçük santralden bahsediyoruz. Çoğunluğu lisanssız olmak üzere böyle bir envanterden bahsediyoruz. Bu kadar büyük sayıda üretim tesisinin olduğu ve bugün için 52 milyon, 10 yıl sonra 64 milyon olmasını beklediğimiz tüketicilerin bir arada yönetilebilmesi, özellikle dağıtım şebekeleri üzerinde yeni birtakım yaklaşımların, yeni birtakım sorumlulukların yerine getirilmesini zorunlu hale getiriyor ki zaten, Elektrik Dağıtım Hizmetleri Derneği’nin, Elder’in Dağıtım 2.0 vizyonu da bunu tanımlıyor.
2026 yılının sonlarına yaklaştık. Bu yıl dağıtım sektörü açısından nasıl geçti?
Elektrik dağıtım sektörünün geçmişten bugüne yıl yıl performansına baktığımızda her yıl bir önceki yıldan daha iyi bir performans gösterdiğini görüyoruz. Gerek yatırımlar anlamında gerek hizmet kalitesi anlamında. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu Başkanımız sık sık bir hadisi şerife atıf yapar, “İki günü eşit olan zarardadır” diye. Bu elektrik dağıtım şirketleri açısından da son derece belirleyici, yol gösterici bir çerçeveyi ortaya koyuyor. Elektrik dağıtım şirketleri her yıl bir önceki yıldan daha iyi performans göstermek üzere bir gayret içerisinde, bir çalışma içerisinde.
2025 yılında dağıtım şirketlerimiz 2,5 milyar dolar civarında yatırım yaptılar. Bu yıl itibariyle biz yeni bir tarife dönemine başladık ve bu yeni tarife döneminde dağıtım şirketlerimizin yatırım tavanları reel bazda bir buçuk katına çıktı. Bunun pratikteki anlamı, her yıl 3,7 milyar dolarlık yatırım yapılması demek. Bunun üzerine bir de yatırım niteliğinde olan ancak planlı bakım bütçesi içerisinde yapılan harcamaları da eklediğinizde, ki bu da yılda yaklaşık 700 milyon dolarlık bir bütçeye tekabül ediyor, dağıtım şirketlerimizin 2026 yılı gündeminde 4 milyar doların üzerinde bir yatırım yapılması söz konusu. Bunun ne kadarı gerçekleşecek, bunun sonuçlarını ancak biz en erken Nisan ayında görebileceğiz. Çünkü yapılan yatırımların kabul süreçleri var. Çünkü elektrik dağıtım şirketleri bu yatırımları kendi nam ve hesaplarına yapmıyorlar. Kamunun nam ve hesabına yapıyorlar. Dolayısıyla, bunun kamu tarafından kabul edilmesi gerekiyor ve o kabul süreçleri mart ayı sonuna kadar devam ediyor ve onların hesaplarının tamamlanması da nisan ayının ortalarını bulabiliyor. Ancak biz bunun büyük oranda gerçekleşeceğini düşünüyoruz. Dağıtım şirketlerimiz yatırımlarını yaparken, yürürlükteki mevzuat gereği mal ve hizmet alımlarını rekabetçi bir ortam içerisinde yapmakla yükümlüler ve bu anlamda da ihalelere çıkıyorlar. O ihalelerin tamamlanması bazen yılın başında olamayabiliyor, daha sonraki zaman dilimi içerisinde olabiliyor. Ve bir de bu yıl içerisine özgü olarak biz 1 Mart tarihi itibariyle akıllı sayaç dönüşümüne başladık. Bir LED dönüşümü süreci de devam ediyor. Bütün bu dönüşümle ilgili ya da şebekedeki yatırımlarla ilgili her şey mal tedariğine yönelik takvimle de çok yakından ilgili. Sonuçta bir yatırım süreci. Bu yıl maalesef, küresel düzendeki istikrarsızlıklar, jeopolitik gerilimlerin artmış olması, Hürmüz Boğazı’nın kapalı olması, Rusya-Ukrayna Savaşı, tedarik zincirlerindeki kırılmalar ya da kırılma demesek bile tedarik sürelerindeki uzamalar, bazı mal ve hizmetlerin tedariğindeki takvimin aksamasına yol açabiliyor. Onun sonuçlarının ne olduğunu da dediğim gibi 2027 yılının Nisan ayında görmüş olacağız.
Biliyorsunuz kademeli tarifeye geçtik. Bunun sonuçlarını ölçme şansımız oldu mu?
Son kaynak tedarik tarifesi, kamuoyunun bildiği kısa adıyla SKTT dağıtım faaliyetiyle ilgili bir konu değil. Elektrik dağıtım şirketlerinin son kaynak tedarik tarifesiyle ilgili ne bir kuruş ek geliri ne bir kuruş ek harcaması söz konusu. Son kaynak tedarik tarifesi esas itibariyle bizim elektrik faturalarımızda önümüze gelen meblağın içerisinde yer alan enerji bedeliyle ilgili. Enerji bedelindeki sübvansiyonların yüksek tüketimi olan tüketiciler için kaldırılmasına yönelik olarak bir politik kararın uygulanması. Bizim ülkemizde, korunmaya muhtaç tüketicilere yönelik bir destekleme mekanizmasından ziyade bütün tüketicilerin desteklenmesine yönelik bir mekanizma var. Eskiden herkes bu amaçla yapılan sübvansiyondan yararlanıyordu. Sonra, 2025 yılı için 5 bin kilowatt saatlik yıllık yüksek tüketim limiti belirlendi. 2026 için dört bin kilowatt saate indirildi bu.
Bu konuda elimizde somut veriler olmamakla birlikte, doğal bir tüketici refleksi olarak herkesin kendi ekonomik düzeni içerisinde bir tasarrufa yönlendirildiğini, bir tasarruf yapma ihtiyacı içerisinde olduğunu söylemek mümkün.
Peki son olarak korunmaya muhtaç tüketicilerin desteklenmesi konusunda ne düşünüyorsunuz?
Bu anayasamızın sosyal devlet ilkesinin de bir gereğidir zaten. Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığımızın bazı destekleri var ama bunun daha özgülenmiş, korunmaya muhtaç tüketici tanımı yapılarak, sadece onların desteklenmesine yönelik bir politikaya gitmesi, toplam verimlilik açısından faydalı sonuçlar üretecektir diye düşünüyorum.
Son olarak eklemek istediğiniz bir şey var mı?
Biz heyecanla, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanımızın açıklayacağını duyurduğu, 2040 Milli Enerji Vizyonu’nu duymayı bekliyoruz. O vizyonda kendi üstümüze düşen görevler, sorumluluklar neyse onun yerine getirilmesi için hazırlıklarımıza şimdiden başlamak istiyoruz.
