Uluslararası Enerji Ajansı, Afrika’da 2040 yılına kadar 1 milyar insanın temiz pişirme çözümlerine ulaşabileceğini ortaya koydu.
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), Afrika’da sağlıksız pişirme uygulamalarının neden olduğu krizi sona erdirmek amacıyla kapsamlı bir yol haritası yayımladı. “Afrika’da Temiz Pişirmeye Evrensel Erişim” başlıklı yeni rapora göre, yalnızca mevcut teknolojilerin kullanımıyla her yıl 80 milyon Afrikalı temiz pişirme enerjisine erişebilecek. Bu oran, mevcut ilerleme hızının yedi katına çıkılması anlamına geliyor.
800 BİN ERKEN ÖLÜM ÖNLENEBİLİR
Afrika’da halen dört aileden üçü, yemek pişirmek için odun, kömür veya tezek gibi sağlığa zararlı yakıtlar kullanıyor. Bu uygulamalar her yıl 800 bin kişinin, özellikle de kadın ve çocukların, ev içi hava kirliliği nedeniyle hayatını kaybetmesine yol açıyor. IEA, bu sorunun 15 yıl içinde çözülebileceğini vurguluyor.
ZİRVEDEN POLİTİKA DÖNÜŞÜMÜNE
2024 yılında Paris’te düzenlenen “Afrika’da Temiz Pişirme Zirvesi”nde 2,2 milyar dolarlık yatırım taahhüdü alınmış, bu taahhütlerin 470 milyon doları bugüne kadar aktarılmıştı. Ayrıca zirveye katılan 12 Afrika ülkesinden 10’u yeni temiz pişirme politikalarını hayata geçirdi. Bu sayede artık temiz pişirme erişimi olmayan Afrikalıların yüzde 70’i yeni politika çerçeveleriyle yönetilen ülkelerde yaşıyor.
LPG, ELEKTRİK VE BİYOYAKIT ÖN PLANDA
Rapor, temiz pişirme çözümlerinin çoğunlukla LPG (sıvılaştırılmış petrol gazı), elektrik, biyoetanol, biyogaz ve gelişmiş biyokütle ocaklarıyla sağlanabileceğini ortaya koyuyor. Kentlerde 2035’e kadar tam erişim sağlanması, kırsalda ise 2030’lar boyunca erişimin kademeli artması öngörülüyor.
YATIRIM İHTİYACI SADECE YÜZDE 0,1
Tüm bu dönüşümün toplam yatırım ihtiyacı 2040’a kadar 37 milyar dolar. Yıllık bazda 2 milyar dolara denk gelen bu rakam, dünya genelindeki toplam enerji yatırımlarının yalnızca yüzde 0,1’i. Bu bütçe; ocak, tüp gibi evsel ekipmanları, dağıtım altyapılarını ve enerji ağlarını kapsıyor.
KADINLARA ZAMAN, EKONOMİYE İŞ
Temiz pişirme çözümlerine erişimle birlikte kadınlar ve kız çocukları günde ortalama 2 saat kazanacak. Bu, toplamda Brezilya’daki tüm işgücünün yıllık çalışma süresine denk geliyor. Ayrıca 460 bin kalıcı istihdam yaratılacak; bu sayı, Afrika’daki elektrik sektöründe çalışanların toplamına eşit.
SERA GAZI EMİSYONU DÜŞECEK
Yol haritası sayesinde 2040 yılına gelindiğinde yılda 540 milyon ton sera gazı emisyonu önlenebilecek. LPG ve elektrik kaynaklı sınırlı emisyon artışlarına rağmen, orman tahribatı ve odun yakımı kaynaklı kirliliğin önlenmesiyle net pozitif etki sağlanacak.
SİYASİ İRADE VE ULUSLARARASI İŞ BİRLİĞİ ŞART
IEA Başkanı Fatih Birol, bu adımın gerçekleşmesi için güçlü siyasi kararlılık ve uluslararası iş birliği gerektiğini vurgulayarak, “Bu, dünyanın çözebileceği en somut adaletsizliklerden biri” dedi. Tanzanya Cumhurbaşkanı Samia Suluhu Hassan ve Afrika Birliği de çağrıya destek vererek, kıtadaki kararlılığı yineledi.
