TÜREB Başkanı Dr. İbrahim Erden, Gündem Enerji’ye verdiği özel röportajda Türkiye’nin 2035 rüzgar enerjisi hedeflerini, yatırımcıların karşılaştığı yapısal sorunları, deniz üstü rüzgar projelerini ve depolamalı RES yatırımlarının geleceğini anlattı.
Türkiye Rüzgar Enerjisi Birliği (TÜREB) Başkanı Dr. İbrahim Erden, Türkiye’nin 2035 yılına kadar ulaşmayı hedeflediği 48 GW’lık rüzgar kurulu gücünün ardındaki yol haritasını Gündem Enerji Dergisi’ne anlattı. Yatırım süreçlerinde karşılaşılan şebeke, izin ve finansman engellerine dikkat çeken Erden, “süper izin düzenlemesi”nin sektöre etkisini değerlendirdi.
“YATIRIMCININ ÖNÜNDEKİ YAPISAL SORUNLAR ACİL MÜDAHALE GEREKTİRİYOR”
Türkiye’nin rüzgar enerjisinde 2035 hedeflerini ve mevcut proje kapasitesini dikkate aldığınızda yatırımcıların karşılaştığı en önemli sorunlar neler ve bu sorunların çözümü için neler yapılmalı?
Türkiye’nin yenilenebilir enerji geleceğini şekillendirmek için büyük bir hedef belirledik. Geçen yıl güncellenen Ulusal Enerji Planı’na göre 2035 yılına kadar rüzgar enerjisi kurulu gücümüzü mevcut 14,0 GW seviyesinden 48 GW’a çıkarmamız hedefleniyor. Bu da yaklaşık 34 bin 200 MW’lık yeni yatırım anlamına geliyor. Bu büyümenin sağlanabilmesi için özel sektör yatırımlarının hızla devreye alınması gerekiyor; ancak yatırımcılarımızın önünde çözülmesi gereken bazı yapısal sorunlar mevcut. Bunların başında, yapılması gereken iletim şebeke yatırımları ve şebeke bağlantı kapasitesinin yetersizliği geliyor. Mevcut iletim altyapısı, yeni RES projelerinin bağlanması için önemli yatırımlara ihtiyaç duyuyor. TEİAŞ’ın 2025 ve sonrası için açıkladığı kapasite artış planları olumlu bir gelişme olmakla birlikte, bu planların RES yatırım takvimleriyle paralel ve hızlı bir şekilde uygulanması gerekiyor. Bir diğer önemli konu, izin ve lisans süreçlerinin çok taraflı ve oldukça uzun olması. Bugün bir rüzgar enerjisi yatırımının hayata geçebilmesi için ÇED sürecinde yaklaşık 20, imar sürecinde 35’ten fazla kurumdan onay ve görüş alınması gerekiyor ve bu süreçler ortalama 4,5 -5 yıl sürebiliyor. Bu nedenle, kamuoyunda ‘süper izin kanunu’ olarak bilinen düzenlemeyi son derece önemsiyoruz. Kolaylaştırılmış ve zaman açısından öngörülebilir bir izin mekanizması hayata geçirilirse yatırımlar ciddi anlamda hız kazanacaktır. Ayrıca, rekabetçi finansmana erişimin kolaylaştırılması da bu hedeflere ulaşmada belirleyici olacak. Bugün ülkemizde yürütülen ekonomik programın başarılı olması, ihracat kredileri ve benzeri rekabetçi yabancı finansman kaynaklarına erişimin yaygınlaşması RES projelerinin yapılabilmesi için yüksek önem arz ediyor. Ayrıca, Türkiye’nin rüzgar sanayisi bugün 2,2 milyar avroluk bir büyüklüğe ulaşmış durumda ve bu hacmin yaklaşık yüzde 70’i, 52’den fazla ülkeye olmak üzere, ihracata gidiyor, ancak istihdam maliyetlerinin artmasıyla mevcut sanayi ve yeni sanayi yatırımlarının sürdürülebilirliği için uzun vadeli, düşük maliyetli finansman modellerinin geliştirilmesi hâlâ elzem. TÜREB olarak biz, tüm bu yapısal konuları Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımız başta olmak üzere tüm ilgili paydaşlarla istişare ediyor, çözüm önerilerimizi somut raporlarla kamu kurumlarına iletiyoruz. 2035 hedeflerine ulaşmak için yatırımcının önünü açacak teknik, idari ve finansal tüm mekanizmaların bütüncül bir bakış açısıyla ele alınması gerektiğine inanıyoruz.
‘TÜRKİYE, ENERJİ DÖNÜŞÜMÜNDE ESNEKLİK SAĞLAYACAK YENİ BİR FAZA GEÇTİ’
Depolamalı rüzgar ve güneş enerjisi projeleriyle önemli bir kapasite yatırımcılara tahsis edildi. Depolamalı projelerde son durum nasıl? İlk depolamalı rüzgar projelerinin ne zaman devreye alınması planlanıyor?
Türkiye, enerji dönüşümünde esneklik sağlayacak yeni bir faza geçti. Depolamalı yenilenebilir enerji projeleri bu anlamda çok kritik bir rol üstleniyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ve bağlı kurumlarının stratejik ve teknik çalışmaları sonrası Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu’nun (EPDK) Kasım 2022’de yayımladığı düzenlemeyle birlikte, lisanslı elektrik üretim tesislerine entegre depolama yatırımlarının önü açıldı. Geçtiğimiz ay İspanya ve Portekiz’de yaşanan büyük elektrik kesintisi sonrası ne kadar kritik olduğu daha da anlaşılan enerji depolama sistemleri uygulamalarını vizyoner bir yaklaşımla gündeme getiren Enerji Bakanlığımız ve EPDK’ya teşekkür de etmemiz gerekiyor. Bu sayede Avrupa’nın en önemli ve büyük RES ve GES proje portföylerinden birine ülkemizde oluşturuldu. Bu sayede ülkemiz hem enerji yatırımları hem de sanayi yatırımları açısından odak noktasına kondu. Bu yatırımlar tamamlandıkça da hem enerji güvenliği hem de şebeke güvenliği açısından katkılarını daha fazla görebileceğiz.
YENİ DÖNEMİN, TÜRKİYE’DE KALDIRAÇ ETKİSİ YARATACAĞINA İNANIYORUZ
Bugüne kadar yaklaşık 18,5 GW seviyesinde RES ve 15 GW GES projesi önlisans almış durumda. Bu depolamalı projelerin sektöre getireceği en büyük kazanım, şebeke esnekliği ve arz güvenliği olacak. Özellikle rüzgar gibi değişken üretim yapısına sahip kaynaklarda depolama sistemlerinin devreye girmesiyle daha dengeli bir üretim profili elde edeceğiz. Bu aynı zamanda yatırımcıya da daha öngörülebilir bir gelir modeli sunacak. Şu anda birçok proje önlisans süreci dahilindeki ÇED, arazi edinimi, ya da imar görüşleri aşamalarını tamamlamak üzere çalışmalarını yürütüyor. İlk büyük ölçekli depolamalı rüzgar projelerinin 2025’in ikinci yarısından türbin tedarik anlaşmalarını yapmaya başlamasını ve 2026 ikinci yarısından itibaren de ilk adımları gelecek santrallerin devreye alınmasını bekliyoruz. Bu yeni dönemin, Türkiye’nin enerji arz güvenliği ve yerli sanayi kapasitesi açısından kaldıraç etkisi yaratacağına inanıyoruz.
“2029–2030 GİBİ İLK ÖRNEK UYGULAMALARI GÖRMEMİZ MÜMKÜN OLABİLİR”
Deniz üstü rüzgarda Türkiye’nin yatırım yapılabilir potansiyeli ne? Türkiye’de ilk deniz üstü rüzgar enerjisi santralini ne zaman görebiliriz?
Türkiye’nin deniz üstü rüzgâr enerjisi potansiyeli son derece güçlü ve yatırım yapılabilir düzeyde. Yapılan ön analizler, Marmara başta olmak üzere belirli alanlarda teknik açıdan elverişli koşulların sağlandığını gösteriyor. Halihazırda dört deniz üstü alan belirlenmiş durumda ve Marmara Denizi’ndeki üç bölgede ölçüm çalışmaları başladı. Bu bölgelerden ikisi teknik açıdan oldukça uygun bulundu. Bunun dışındaki kritik bazı bölgeler de TÜREB olarak yürüttüğümüz teknik bir ön değerlendirme çalışması sonunda belirlenerek Enerji Bakanlığımıza sunuldu. Geçtiğimiz aylarda TÜREB heyeti olarak Danimarka’nın Middelgrunden Deniz Üstü Rüzgar Santrali’ni ziyaret ettik. Kopenhag’a sadece 3,5 kilometre mesafede yer alan bu tesis, her biri 2 MW kapasiteli 20 türbiniyle 2000 yılında devreye girdiğinde dünyanın en büyük deniz üstü rüzgâr santrali olarak kayıtlara geçmişti. Bu santral hâlâ Kopenhag’ın elektrik ihtiyacının yaklaşık yüzde 4’ünü karşılıyor. Bu örnek, deniz üstü yatırımların hem kent ölçeğinde enerji arz güvenliğine hem de uzun vadeli enerji stratejilerine nasıl katkı sağladığını net biçimde ortaya koyuyor. Ülkemize dönecek olursak; biz de Türkiye olarak bu alanda önemli bir eşikteyiz. 2026 yılının içerisinde teknik fizibilite çalışmalarını tamamlamayı hedefliyoruz. Bu, Türkiye’nin ilk deniz üstü rüzgar enerjisi santraline bir adım daha yaklaştığı anlamına gelecek. Eğer düzenleyici çerçeve ve yatırım teşvikleri uyumlu şekilde ilerlerse, 2029–2030 gibi ilk örnek uygulamaları görmemiz mümkün olabilir. Bu projeler yalnızca enerji üretimi açısından değil, aynı zamanda tedarik zinciri oluşturma, yerli sanayiyi büyütme ve teknoloji ihraç etme kapasitesi bakımından da büyük önem taşıyor. Halihazırda karasal rüzgar enerjisi sektörümüz 2,2 milyar avroluk büyüklüğe ulaşmış durumda ve bu cironun yüzde 70’i ihracat kaynaklı. Aynı başarı deniz üstü rüzgarda da yakalanabilir. Uzun vadede bu alan, Türkiye’nin enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesi, enerji dönüşümü sürecinde ve cari açığın azaltılmasında kritik bir rol oynayacaktır.
“BU ARTIŞ, SEKTÖRÜN BİZE OLAN GÜVENİNİN AÇIK BİR GÖSTERGESİ”
Enerji sektöründe son yıllarda en aktif ve öne çıkan sektör derneklerinden bir tanesi TÜREB. TÜREB olarak yürüttüğünüz ve önümüzdeki döneme ilişkin planladığınız projeler ve çalışmalar neler?
2022 yılında göreve başladığımızda taşıdığımız heyecan bugün de aynı şekilde devam ediyor. TÜREB Yönetim Kurulu olarak üç yıl boyunca hem sektörün gelişimine katkı sunmak hem de yatırımcılarımızın karşılaştığı sorunlara çözüm üretmek için yoğun bir çaba sarf ettik. Bu dönemde kurumsal üyemiz 110’dan 220’ye, bireysel üyemiz ise 300’lerden 600’e ulaştı. Bu artış, sektörün bize olan güveninin ve kamu nezdinde artan görünürlüğümüzün açık bir göstergesi olarak öne çıkıyor. TÜREK etkinliklerimiz bu süreçte katlanarak büyüdü; son üç yılda yaklaşık 11 bin katılımcıyı ağırladık. Uluslararası platformlarda da görünürlüğümüzü artırdık; WindEurope’un neredeyse tüm etkinliklerinde yer aldık, Hamburg’da Türkiye tarihinin en büyük sektör pavilyonunu oluşturduk. Uluslararası Enerji Ajansı ve Avrupa Parlamentosu nezdinde aktif rol alan nadir sektör temsilcilerinden biri haline geldik. Bu dönemde 348 santral, 147 yatırımcı ve 4.570 türbinin verileriyle periyodik sektörel istatistik raporları yayımladık. TÜREB artık yılın her çeyreğinde bir sektör paydaş grubu için özel buluşma toplantıları gerçekleştiriyor. Balıkesir’de düzenlediğimiz Servis, Bakım ve Mühendislik Çalıştayı ile saha envanteri çalışmaları başlattık. 66 üretici firmayı kapsayan sanayi envanteri de tamamlandı. Ayrıca Avrupa Birliği destekli IPA-III “Değişim Rüzgarları” projesi onaylandı. Finans kurumları, bankalar ile bu buluşmalarımızı tekraren gerçekleştiriyoruz. Yeni dönemde de iddialı projelerle yola devam ediyoruz. WindEurope 2028’e İstanbul’un ev sahipliği yapması için resmi adaylığımızı sunduk. 2035 hedefimiz ise toplamda 48.000 MW rüzgar gücüne ulaşmak. Bu vizyonu gerçekleştirmek için yılda 5 GW kurulum hedefliyoruz. 2025 yılı itibarıyla; Enerji Ticareti, Yurt Dışı İlişkiler ve Eğitim gibi başlıklarda uzman komiteler hayata geçirildi. TÜREB olarak kamu yararına dernek statüsü kazanmak da hedeflerimiz arasında. Eğitim tarafında TÜREB Akademi, staj programları ve sektörel eğitimler devreye giriyor. Ayrıca teknik-teknolojik gelişmeleri desteklemek için TÜREB Eğitim Merkezi açılmasını da hedefliyoruz. 19-20 Haziran tarihlerinde İstanbul’un ev sahipliğinde ilk kez düzenlenen WindEurope Technology Workshop, Windeurope ile birlikte düzenlediğimiz ilk etkinlik olarak Türkiye’nin mühendislik ve teknoloji vitrinine büyük katkı sağlayacak bir buluşma oldu. Çandarlı Limanı, Temiz Enerji Endüstri Bölgesi ve Taşeli Enerji Adası gibi projelerle deniz üstü rüzgar alanında altyapıyı güçlendirmek üzere çalışmalar yürütüyoruz. Avrupa Birliği projeleriyle uluslararası iş birliklerini derinleştirirken dijital dönüşüm kapsamında yeni internet sitemiz, TÜREB Uygulaması ve rüzgar enerjisi santrali veri tabanı da devreye alınacak. TÜREB olarak, Türkiye’nin rüzgar potansiyelini en verimli şekilde ekonomiye kazandırmak için üyelerimizle birlikte var gücümüzle çalışıyoruz. Artan üye sayımız, artan uluslararası görünürlüğümüz ve sektör içi etkimiz, yürüttüğümüz bu çalışmaların sahadaki karşılığının en somut göstergesi.
‘SÜPER İZİN MEKANİZMASI UYGULAMADA ETKİN İŞLERSE 48 GW HEDEFİ DAHA GERÇEKÇİ HALE GELİR’
Geçtiğimiz hafta Meclise sunulan süper izin düzenlemesi yatırımcılar açısından hangi önemli düzenlemeleri getirecek? Süper izin düzenlemesi yatırımcıların sorunlarının çözümü için yeterli olacak mı?
Geçtiğimiz hafta TBMM Sanayi ve Enerji Komisyonundan geçen ve önümüzdeki hafta Genel Kurul Gündemine alınması hedefl enen ‘Süper İzin’ düzenlemesi, yenilenebilir enerji projelerinin önündeki en büyük yapısal engellerden biri olan izin ve bürokrasi süreçlerinin sadeleştirilmesini hedefliyor. Özellikle rüzgar ve güneş gibi zaman ve yer bağımlı kaynaklar için süreçlerin hızlandırılması, yatırımcı güvenini artırmak ve Türkiye’nin enerji dönüşümünü hızlandırmak açısından kritik öneme sahip. Bu düzenleme, Avrupa’daki örneklere paralel olarak geliştiriliyor. Örneğin, Almanya’da 2022 yılında devreye giren “Rüzgar Enerjisi Alanları Yasası” sayesinde süreçler yüzde 40 oranında kısaltıldı. Buna ek olarak, AB’deki izin süreçleri ile ilgili yeni düzenlemeler, yeni rüzgar santralleri için izin verme süreçlerini de hızlandırmaktadır. Yine Almanya’da, Üstün Kamu Yararı (Overriding Public Interest) ilkesinin uygulandığı bölgelerde 2024 yılında rekor bir şekilde 13,8 GW kapasiteye izin verilmiştir. Türkiye’de de ÇED sürecinin önlisans sürecinde diğer izin süreçlerinin ön şartı olmaktan çıkarılması, imar sürecinde Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığımızın yetkilendirilmesi, kritik izin süreçlerinin tamamlanması beklenmeden taahhüt yoluyla diğer süreçlerin önünün açılması gibi önemli kolaylaştırıcı unsurlar devreye sokularak ülkemizde de benzer bir etki bekleniyor. Ancak burada altını çizmek isterim ki “süper izin düzenlemesi”, yatırımcı açısından çok büyük bir yapısal iyileştirme olacak; ancak tek başına yeterli değildir. Şebeke yatırımlarının artırılması ve hızlandırılması, havza TM yatırım planlarının netleşmesi, özellikle yerel idarelerde yaşanan izin sorunlarının çözülmesi, finansmana erişim mekanizmalarının genişletilmesi ve gelecek yıllarda özellikle deniz üstü rüzgar gibi yeni teknolojilere özel teşvik sistemlerinin devreye alınması da aynı anda ilerlemelidir. TÜREB olarak bu düzenlemeyi destekliyoruz, çünkü yatırımcıların bugüne kadar yaşadığı en temel sorunlardan biri, teknik olarak hazır olan projelerin izin süreçlerinde yıllarca beklemesiydi. Eğer süper izin mekanizması uygulamada da etkin bir şekilde işlerse, Türkiye’nin 2035 yılına kadar öngördüğü 43 GW’ı karasal ve 5 GW’ı deniz üstü olmak üzere, 48 GW’lık rüzgar enerjisi kapasitesi hedefi çok daha gerçekçi hale gelecektir. Özetle, bu düzenleme doğru kurgulanır ve diğer yapısal alanlarla entegre edilirse, Türkiye’yi rüzgar enerjisinde hem bölgesel hem küresel ölçekte bir üretim ve yatırım üssü haline getirebilir.
“BU ALAN, CARİ AÇIĞIN AZALTILMASINA DA KATKI SAĞLAYACAK BÜYÜK BİR FIRSAT”
Son yıllarda dünyada çok konuşulan depolamalı projelerin önemi ne? Depolamalı projeler ülkemize hangi katkıları sağlayacak?
Depolamalı projeler, hem dünyada hem de Türkiye’de enerji sektörünün dönüşümünde anahtar rol üstleniyor. Rüzgar ve güneş gibi yenilenebilir kaynakların doğası gereği değişken üretim yapısı, sistem esnekliğini zorlayabiliyor. Bu noktada elektrik depolama sistemleri, arz-talep dengesinin sağlanması, frekans kontrolü ve şebeke kararlılığı açısından kritik bir teknoloji haline geldi. Türkiye açısından bakıldığında, Ulusal Enerji Planı’nda 2035 yılına kadar 7,5 GW iki saatlik depolama kapasitesi hedefleniyordu fakat yoğun yatırımcı talebiyle birlikte tahsis edilen önlisanslarda bunun da ötesinde toplam 33,5 GW’ı aşmış durumdayız. Bu, sadece şebeke güvenliği değil, aynı zamanda yenilenebilir enerji entegrasyonu ve enerji arz güvenliği açısından da stratejik önemde. Depolamalı projeler sayesinde yenilenebilir kaynaklardan üretilen fazla enerjiyi ihtiyaç anında kullanmak mümkün hale geliyor; bu da fosil yakıtlara olan bağımlılığı azaltıyor. Öte yandan, depolama sistemleri yatırımcılara daha öngörülebilir üretim profili sunarak gelirlerini istikrarlı hale getiriyor. Bu sayede finansman erişimi kolaylaşıyor ve yatırım iştahı artıyor. Ayrıca, enerji iletim hatlarında oluşan dar boğazları aşmak ve bazı bölgelerde yeni kapasite tahsislerini mümkün kılmak açısından da depolama büyük bir avantaj sağlıyor. TÜREB olarak biz bu alanın Türkiye için hem sanayi kapasitesini büyütecek hem de cari açığın azaltılmasına katkı sağlayacak büyük bir fırsat olduğuna inanıyoruz. Bu nedenle düzenleyici çerçevenin daha da geliştirilmesi, teşvik mekanizmalarının netleşmesi ve yerli üretim kapasitesinin desteklenmesi konularında yoğun şekilde çalışıyoruz.
